Witamina K

Opis i funkcje:   W 1929 Dam zauważył podskórne i śródskórne wybroczyny krwawe u kurcząt na sztucznej diecie. W pięć lat później badacz ten wraz z Schouheyderem doszedł do wniosku, że wywołane objawy u kurcząt są chorobą na skutek niedoboru czynnika nazwanego witaminą K potrzebnego do utrzymania normalnego poziomu protrombiny. W 1939 Dam, Karr i współpracownicy wyodrębnili czystą witaminę K z liści Lucerny (wit. K1). Wkrótce później Almgnist, Doisy, Friese dokonali syntezy witaminy K. Następnie udało się wykazać, że pewne drobnoustroje mogą syntetyzować czynnik przeciwkrwotoczny (wit. K2). Mianem witaminy K określamy grupę związków nierozpuszczalnych w wodzie, ale rozpuszczalnych w tłuszczach. Do grupy tej należą: witamina K1 (filochinon), witamina K2 (menachinon), witamina K3 (menadion), Witaminę K1 pozyskuje się z pożywienia, K2 jest produkowana przez bakterie jelitowe, natomiast witamina K3 jest syntetyzowana, tzn. produkowana sztucznie. Witamina K jest koenzymem syntezy protombiny w wątrobie czyli białka osocza krwi, które bierze udział w procesie krzepnięcia krwi. Witamina K uszczelnia sródbłonki naczyń krwionośnych, z apobiega krwawieniom wewnętrznym oraz krwotokom, jest czynnikiem zmniejszającym nadmierne, obfite krwawienia miesiączkowe. Uczestniczy w formowaniu tkanki kostnej, wpływa na przemiany metaboliczne kwasów nukleinowych. Witamina K posiada właściwości przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybicze, wykazuje również działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe.



Używane nazwy:  Filochinon, menachinon, witamina przeciwkrwotocza, menadion, fitochinon, menadiol, farnochinon, ftiokol



Wzór chemiczny:

Filochinon (K1)



Menadion (K3)




Zapotrzebowanie:
Witaminę K wyraża się w tabelach żywieniowych w mikrogramach [µg]. Dla tej witaminy z powodu braku danych nie została oznaczona bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych, dlatego też, aby nie dopuścić do możliwości przedawkowania, źródłem tej witaminy powinna być żywność.

Zalecane normy dietetyczne na Witaminę K dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Witamina K
	Zalecane normy dietetyczne [µg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	30
Dzieci 4-8 lat	55
Chłopcy 9-13 lat	60
Młodzież męska 14-18 lat	75
Mężczyźni 19-30 lat	120
Mężczyźni 31-50 lat	120
Mężczyźni 50-70 lat	120
Mężczyźni powyżej 70 lat	120
Dziewczęta 9-13 la	60
Młodzież żeńska 14-18 lat	75
Kobiety 19-30 lat	90
Kobiety 31-50 lat	90
Kobiety 50-70 lat	90
Kobiety powyżej 70 lat	90
Kobiety ciężarne do 18 lat	75
Kobiety ciężarne 19-30 lat	90
Kobiety ciężarne 31-50 lat	90
Kobiety karmiące do 18 lat	75
Kobiety karmiące 19-30 lat	90
Kobiety karmiące 31-50 lat	90

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)



Źródła w żywności:

Zawartość w 100 [g] lub [ml] produktu	[µg]
Jarmuż	500
Szpinak	350
Brukselka	230
Brokuły	210
Sałata	200
Rzeżucha	200
Kalafior	80
Fasola zielona	45
Ogórki	30
Cukinia	30
Pomidory	10

Niedobór witaminy:
- obniżony poziom protrombiny we krwi - dotyczy to zwłaszcza ludzi starszych, u których występują zaburzenia w obrębie przewodu pokarmowego (zaburzenia wydzielania żółci, wchłaniania w jelicie cienkim),
- wydłużony czas krzepnięcia krwi (krwotoki z nosa, układu pokarmowego i moczowego),
- skaza krwotoczna noworodków - głównie krwotoki z przewodu pokarmowego



Nadmiar witaminy:
- nadmierne dawki mogą wpłynąć niekorzystnie na pracę wątroby,
- zbyt duże dawki witaminy K mogą powodować poty oraz uczucie gorąca,
- podawana w formie zastrzyku domięśniowego może wywołać odczyny alergiczne oraz powodować skoki ciśnienia tętniczego



Co wpływa na polepszenie wchłaniania:  witamina H



Co wpływa na pogorszenie wchłaniania:  alkohol, środowisko zasadowe, światło, promieniowanie jonzujące, antykoagulanty, mrożenie, aspiryna, antybiotyki, neomycyna



Ciekawostki o witaminie:
- dzieci oraz osoby obłożnie chore skazane są na zaopatrywanie organizmu w witaminę K jedynie poprzez pożywienie. U zdrowych osób dorosłych witamina ta wytwarzana jest przez florę bakteryjną jelit,
- leczenie antybiotykami może powodować niedobory witaminy K, ponieważ antybiotyki zniszczą florę jelitową. Dlatego też, adekwatnie do terapii, należy uwzględnić zwiększone spożycie tej witaminy,
- jogurt i kefir to idealne potrawy między posiłkami, pobudzające wytwarzanie witaminy K,
- w niektórych przypadkach noworodki otrzymują witaminę K od urodzenia, co minimalizuje możliwość wystąpienia u nich krwotoku.